Domesticatie van wilde dieren (1) eerste stappen

Een Semangvrouw die in Maleisië een kind op haar rug en een aapje aan haar borst droeg. Semang zijn afstammelingen van de exodus uit Afrika die hun Afrikaans uitzicht bewaarden.

Een Semangvrouw die in Maleisië een kind op haar rug en een aapje aan haar borst droeg. Semang zijn afstammelingen van de exodus uit Afrika die hun Afrikaans uitzicht bewaarden.

Hoe ontstond domesticatie van dieren? Vaak wordt verondersteld dat een jager of een verzamelaarster een jong dier vond, dit meenam naar het kamp en het verzorgde. Dat gebeurde ook. Jagers en verzamelaars vingen maar ook chimpansees en bonobo’s vangen soms een dier dat ze tijdelijk of permanent bij zich houden. Er zijn meerdere gevallen bekend:

  • Het gebeurde dat in Bossou (Guinea) chimpansees klipdassen naar hun nest meenamen, er mee speelden en ze vlooiden.[1]
  • Australiërs hielden regelmatig dieren bij als troeteldier, bijvoorbeeld een hagedis.
  • De Batèk van Maleisië, rechtstreekse afstammelingen van de Afrikaanse exodus, konden een siamang vangen en bij hen laten leven tot het dier volwassen was. De Semang van Maleisië, eveneens negrito’s, hielden ook soms een aapje bij (zie foto). Dit zijn zwarte mensen waarvan we mogen aannemen dat elementen van hun cultuur een zeer lang verleden hebben. Het zou kunnen wijzen op een praktijk die b.v. meer dan honderdduizend jaar oud is.
  • In Frankrijk hebben verschillende families een everzwijn geadopteerd dat – zonder genetische mutaties – braaf in huis leeft als ware het een hond.[2]
  • De Achuar, een Indiaanse stam in Paraguay hadden soms een tapir, aapje, vogels enzovoort in hun dorp die ze wild hadden gevangen maar dit leidde niet tot domesticatie

Vaak had een jager of een verzamelaarster een jong dier gevonden, dit mee nam naar het kamp genomen en verzorgd. Dieren die zo gevonden werden kwamen vaak nog op de dis en de vele voorbeelden maken duidelijk dat ze niet tot domesticatie leiden. Om dieren niets als direct te consumeren voedsel maar als huisdieren te zien was een grote verandering nodig in het denken van jagers en verzamelaars. Grote mentale veranderingen vragen veel tijd. Zelfs als de mens de hond had gedomesticeerd (meer dan 30.000 jaar geleden) zette bij pas lang daarna de stap naar de domesticatie van geiten en schapen, circa 10.000 jaar geleden. Waarschijnlijk is dit proces begonnen door stap voor stap: (1) kuddes te volgen en niet te doden wat men niet kon gebruiken (2) selectief te jagen: meer op mannetjes, maar niet op drachtige vrouwtjes (3) vijanden van geiten en schapen verjagen en verdelgen (4) de kuddes niet meer volgen maar leiden. Als de mens eenmaal omheiningen bouwde of dieren voor selectie selecteerde was het domesticatieproces al ver gevorderd. Als zich dan door het werk van de mens veranderingen voordeden bij dieren spreekt men van gedomesticeerde dieren. De domesticatie van geiten en schapen, vrij snel gevolgd door die van runderen en varkens vond plaats in Zuidwest-Azië. Het verhaal van een mens die een dier vindt en het bijhoudt is echter niet zo gek, maar dat is voor een volgende blog.

[1] Marc Vermeersch, op.cit., Deel I, Boek 1, van Pan tot Homo sapiens, p. 37.
[2] Un sanglier à la maison. Quatre ans d’observation et de vie quotidienne, Paris, Markhor, 2009. broché, 126 pages. Een Franse familie uit de Dombes vindt een jong vrouwelijk everzwijn en besluit het te houden. Men kon er mee kweken en ook de jongen van deze everzwijnzeug.

Andere blogs over de domesticatie van dieren:

de hond. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/12/16/de-domesticatie-van-wilde-dieren-2-de-hond/

de kat. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/10/31/de-domesticatie-van-wilde-dieren-2-de-kat/

het paard. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/11/16/de-domeie-van-wilde-dieren-3-het-paard/

Advertenties

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in de eerste stappen, domesticatie van dieren, jagers en verzamelaars, landbouw en veeteelt, prehistorie en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s