De domesticatie van wilde dieren (4) het paard

Lascaux2 paard Wikimedia Commons

Afbeelding van een wild paard in Lascaux

De mens had in Noord-Eurazië (Europa en Siberië) en Noord-Amerika gedurende tienduizenden jaren op paarden gejaagd. Sommige van de mooiste grotschilderingen in Frankrijk en Spanje tonen paarden die vaak op een verbluffende wijze werden afgebeeld.

Het paard was goed aangepast aan het noordelijk klimaat. In de winter schraapte het met zijn hoeven sneeuw weg om aan gras te komen. Dit kan banaal lijken maar later in het noorden ingevoerde dieren als het rund, het schaap of de geit hadden deze instinctieve reflex niet. Paarden kwamen in Noord-Euraziê dus gemakkelijker de winter door. De later ingevoerde runderen, schapen en geiten moest men in de winter zelf (bij)voederen.

Archeologische sites met resten van paarden worden talrijker vanaf 4000 VOT, wat er zou kunnen op wijzen dat de domesticatie dan een feit was.

DNA-analyse maakt duidelijk dat er een grote genetische verscheidenheid is bij merries. Analyse van archeologische vondsten toont aan dat er ook een grote mtDNA-verscheidenheid bestond bij wilde paarden aan het einde van het pleistoceen (dit is voor het holoceen, dat 12.000 jaar geleden begon). Variatie na domesticatie was dus niet het gevolg is van een grote mutatiesnelheid of de domesticatie van het paard in een ver verleden. Het besluit dat daaruit kan getrokken worden is dat na de domesticatie van het paard nog lang en regelmatig wilde merries werden getemd door de mens en dat hun genetisch materiaal zo bewaard bleef.

Uit Y-chromosoomonderzoek blijkt hengsten slechts een kleine genetische verscheidenheid hebben. De mens heeft zijn paarden gekweekt geselecteerd met wat hij dacht de beste hengsten te zijn.

Voor hun domesticatie waren paarden bruin of zwart. Kleurvariatie treedt vaker op bij gedomesticeerde dieren (zoals bij de hamster). In een onderzoek werd op basis van studie van het nucleair DNA werd de kleurverandering van paarden. Daaruit bleek dat het oudste allele voor een mutatie naar kastanjekleur bij een paard, komt van Pietrele, een dorp in Zuid-Roemenië. Het is gedateert rond 4300 VOT. Het aantal mutaties voor andere kleuren nam daarna toe. De onderzoekers besloten dat het paard ten laatste in het derde millennium VOT gedomesticeerd moest zijn. In het bronzen tijdperk hadden al 28% van de paarden kleurenmutaties.

De Botaicultuur (Kazachstan), het oudste vondst van de domesticatie van het paard

Wilde paarden kwamen ook voor in Kazachstan. Jagers hadden er duizenden jaren op gejaagd en hadden waarschijnlijk een uitgebreide kennis van paarden en hun gedrag. Een cultuur uit Centraal-Azië, de Botaicultuur, had een kamp dat ze gebruikten tussen 3600 en 3100 VOT (voor onze tijd). Het leverde 300.000 botten op.

Sleet aan tanden wees er op dat paardentuig werd gebruikt, misschien ook om paard te rijden. De domesticatie van het paard hield niet noodzakelijk in men ook vanaf het begin ook paard reed noch dat men het paard inzette om lasten te trekken. Het wiel was nog niet uitgevonden, de wagen zou pas later verschijnen. Paarden lasten laten trekken zonder wagen was een mogelijkheid die b.v. Noord-Amerikaanse indianen vrij snel zelf ontwikkeld hadden.

De vorm van sommige botten van hun poten kwam overeen met die van gedomesticeerde paarden van een andere site die resten bevatte uit de periode 1300 tot 900 VOT. Dat wijst er ook op dat de domesticatie van het paard bij de Botaicultuur gevorderd was. In potten van de Botaicultuur werden sporen van vetten gevonden die van merriemelk afkomstig waren.

Gedomesticeerde paarden zouden in Midden- en West-Europa veel later verschijnen dan in Centraal-Azië.

Marc Vermeersch

Tekst ter voorbereiding van het boek in de reeks: Marc Vermeersch ‘geschiedenis van de mens’, Deel II. Boeren, Boek 3 Het ontstaan van landbouw en veeteelt. Verwacht tegen oktober 2011.
 
Andere blogs over de domesticatie van dieren:
algemeen, o.a. dieren gehouden door jagers en verzamelaars. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/10/23/domesticatie-van-wilde-dieren-1/

de hond. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/12/16/de-domesticatie-van-wilde-dieren-2-de-hond/

de kat. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/10/31/de-domesticatie-van-wilde-dieren-2-de-kat/
Advertenties

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in domesticatie van dieren, kunst, landbouw en veeteelt, paard. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s