De domesticatie van wilde dieren (2) de hond

Deze blog werd overgenomen uit: Marc Vermeersch, De geschiedenis van de mens.
Deel I, Jagers en verzamelaars. Boek 2, de maatschappij van jagers en verzamelaars, p. 396
Daar vindt u ook de voetnoten.
Wil u op de hoogte blijven van nieuwe blogs dan kan u er voor inschrijven.
 
 
 

grijze wolf

De hond stamt af van de grijze wolf (foto)

De hond, het eerste huisdier, 30.000 BP à 15.000 BP

Aan de definitieve domesticatie van de grijze wolf en zijn daaropvolgende transformatie tot hond kan een zeer lange periode voorafgegaan zijn waarin mens en grijze wolf min of meer in symbiose met elkaar leefden. Deze wolven zouden voedselresten van mensen gegeten hebben en op lange termijn minder bang geworden zijn van mensen.

De snelste methode om dieren aan te trekken is hen voedsel geven. Mensen hadden waarschijnlijk 15.000 tot 100.000 jaar geleden niet veel en niet permanent voedseloverschotten, misschien met uitzondering van botten. Zelfs als de mens alle merg uit beenderen haalde dan was het overschot toch iets waar wolven nog iets aan hadden. Was dit het begin van een vorm van symbiose? Maakten de mensen gebruik van de superieure speurneus van wolven die hen naar wild leidde? Hielp het totemisme waardoor mensen in wolven totemdieren zagen, behept met een ziel? Gaven ze ook daarom een deel van het wild waar wolven hen hadden naar toe geleid? Het blijven open vragen maar over de uitkomst is geen twijfel: de grijze wolf werd gedomesticeerd.

In de groepen grijze wolven die rond de kampen van de mens leefden begonnen, misschien reeds vanaf 135.000 BP, mutaties die leidden tot aparte groepen In Goyet (B) werden fossiele resten gevonden van een hond die reeds sterk leek op de honden die 12.000 jaar geleden leefden. Het mtDNA kon geanalyseerd worden maar er werd geen verband gevonden met tot vandaag bekende hondenrassen. Daaruit leidde men af dat de hedendaagse honden afkomstig zijn van een veel bredere selectie 31.700 jaar geleden. Volgens de onderzoekers wijst dit er op dat het domesticatieproces vrij snel moet gebeurd zijn.(A)

De domesticatie van de hond zou er vanaf het begin op gericht geweest zijn om voor de mens minder gevaarlijke honden te selecteren, een selectie op niet-agressiviteit. In Eliseevichi 1, aan de Sudotrivier (die in de Desna, een bijrivier van de Dnjepr, stroomt), werden in 1935 en 1936 fossielen, waaronder schedels van twee honden, gevonden. De schedels lijken op die van Siberische husky”s, ze verschillen weinig van wolven. De schedels zijn tussen 17.000 en 13.000 jaar oud. In Noord-Eurazië zijn er veel fossiele resten (b.v. opengebroken schedels) gevonden die er op wijzen dat honden ook gegeten werden. Dit komt vandaag nog voor in China, Korea, Vietnam en Melanesië en tot in een recent verleden ook bij Noord-Amerikaanse indianen als de Sioux.(588) Een ongeveer even oude vondst van een gedomesticeerde hond komt uit Eliseevichi, Siberië en is circa 14.850 jaar oud.(589)

Een Zweedse studie van het mtDNA van 654 honden wees uit dat de vrouwelijke voorouders van de hond uit een streek komen en 95% daarvan stamt af van drie teefjes uit Oost-Azië ongeveer 15.000 jaar geleden. Het mtDNA van Oost-Aziatische honden toonde de grootste genetische diversiteit. De studie ging ook na of de hond van de indianen in Amerika een nieuwe domesticatie was of dezelfde afkomst had als de Euraziatische hond, wat het geval was. Om dat te bewijzen gebruikten de vorsers DNA dat tot 1400 jaar oud was van honden uit Peru, Bolivia, Mexico en Alaska.(590) Deze studie werd tegengesproken door een recentere die met nieuwe technieken een veel bredere analyse maakte. Daaruit bleek dat het Oost-Aziatisch mtDNA wel aanwezig was maar dat DNA van grijze wolven uit Zuidwest-Azië een veel belangrijkere rol speelde.(B) Uit al deze studies zou kunnen blijken dat de eerste grijze wolven reeds 100.000 jaar gelden of meer in een vorm van symbiose leefden met mensen. Meer dan 30.000 jaar geleden waren er al fysieke kenmerken die wezen op een verder gevorderde symbiose of begin van domesticatie. Honden en wolven bleen zich vermengen. De domesticatie kan definitief gebeurd zijn in het Midden-Oosten.

Een derde studie suggereert dat honden kort na hun domesticatie mensen begonnen te vergezellen op lange reizen zoals naar Amerika waar de hond met de mens binnentrok tussen 14.000 tot 12.000 jaar geleden.(591) Rond 11.000 jaar geleden was de hond reeds aangekomen in Vuurland, het uiterste zuiden van het continent.(592) De hond moet ook vrij snel richting West-Azië meegegaan zijn met de mens. Het opzettelijk begraven van honden en puppies werd meerdere malen vastgesteld. In ‘Ain Mallaha, Israel werd een graf uit het natufiaan, 12.000 jaar oud, gevonden. Er was een puppy begraven bij een oude vrouw. In Hayonim Cave, Israel, werd een graf gevonden (12.500 BP – 12.000 BP) waarin twee honden begraven waren. Kort na het begin van de domesticatie van de hond geloofden mensen blijkbaar dat de zielen van overleden honden de zielen van mensen in het hiernamaals konden begeleiden. Op een paar duizend jaar, misschien minder, was het eerste en vandaag nog populairste huisdier verspreid over heel Eurazië, tot in Amerika. In Amerika zou de hond zich over het hele continent verspreiden. De Vuurlanders in het uiterste Zuiden van Amerika leefden als jagers en verzamelaars in uiterst precaire omstandigheden. Ze werden door ongeveer iedereen die met hen in contact kwam geminacht maar ze hadden de kunst onder de knie om van hun honden buitengewoon goed opgeleide jachthonden te maken. Uit alles blijkt dat de jager en het groepsdier dat de hond was, zeer snel door alle jagers-verzamelaars wereldwijd aanvaard en gewaardeerd werd. Uit de aankomst van honden begin 19de eeuw in Tasmanië weten we dat er slechts weinig jaren nodig waren, minder dan een generatie, voordat de hond gebruikt werd bij de jacht en zich zelfs een plaats had verworven in de mythes van de Tasmaniërs.

Marc.Vermeersch@gmail.com 

Meer lezen over de somestivatie van de hond? Deel I, Jagers en verzamelaars. Boek 2, de maatschappij van jagers en verzamelaars, p. 396-400.

andere blogs over domesticatie:

algemeen, o.a. over dieren gehouden door jagers en verzamelaars. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/10/23/domesticatie-van-wilde-dieren-1/

de kat. https://marcvermeersch.wordpress.com/2010/10/31/de-domesticatie-van-wilde-dieren-2-de-kat/

het paard.

de geit.

Advertenties

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in domesticatie van dieren, hond, mtDNA, wolf. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s