Het oudste Europees Venusbeeldje komt uit de Hohle Felsgrot (D)

De Venus van Hohle Fels (SChwaben, D) is tussen 35.000 en 40.000 cal jaar oud

De Venus van Hohle Fels (SChwaben, D) is tussen 35.000 en 40.000 cal jaar oud

In een andere blog op deze site bespraken we twee stenen beeldjes van Tan-Tan (Marokko) en Berekhat Ram (Golanhoogte, Syrië) die respectievelijk circa 400.000 jaar en 233.000 à 800.000 jaar oud zijn. Deze stenen beeldjes hadden uit zichzelf een vorm die aan die van een mens deed denken. Ze werden licht gewijzigd waardoor ze (nog beter) op een vrouw leken. Interessant is dat de Venus van Tan-Tan volgens de onderzoekers  met rode oker was ingesmeerd.

Vrouwenbeeldjes hebben dus een zeer lange traditie in menselijke kunst. Het oudste Europees Venusbeeldje komt uit de Hohle Felsgrot[1] in Schwaben (D) en werd in 2008 door Nicholas Conard (Universiteit Tübingen) gevonden. Het is gemaakt van mammoetivoor, 5,97 cm hoog, 3,46 cm breed en het weegt 33,3 gram wat het geschikt maakte om op tochten mee te dragen. Bijna alle jagers en verzamelaars uit deze periode leefden als nomaden. De ouderdom wordt geschat tussen 35.000 en 40.000 cal BP (Before Present, voor vandaag). Het werd aangetroffen in de diepste lagen van de Hohle Fels. Het zoals de meeste beeldjes van de 25.000 jaar die er na volgden zwaar gebouwd met grote vooruitstekende borsten, dito billen en buik en een vagina buiten proportie.  Het heeft zoals de beeldjes die veel later zouden gemaakt worden geen gezicht.
Kijk naar het filmpje van Nature: http://www.nature.com/nature/videoarchive/prehistoricpinup/

De Venus vom Hohlen Fels is het eerste van een traditie die tienduizenden jaren zou duren.
De Venus vom Hohlen Fels is het eerste van een traditie die tienduizenden jaren zou duren.

Archeologen vonden in de grot nog 25 andere beeldjes maar deze zijn alle van dieren of beeldjes die half-mens/half-dier zijn. In deze grot was het Venusbeeldje dus uniek en niet enkel ouder dan de andere beeldjes uit de Hohle Felsgrot (Aurignacien) maar ook 6000 jaar ouder van andere Venusbeeldjes uit het Gravettien, zoals de Venus van Galgenberg (D).

Een vruchtbaarheidssymbool?

Nicholas Conard denkt ook dat dit beeldje een vruchtbaarheidssymbool zou kunnen zijn. Er zijn geen getuigenissen uit deze periode of later waar we ons kunnen op baseren. We kunnen wel een aantal vaststellingen en mogelijkheden overlopen.

          De meest van deze beeldjes waren klein, dus draagbaar, ze werden waarschijnlijk overal meegedragen door de Europese Homo sapiens. Hij besteedde veel tijd aan het maken van deze beeldjes, ze werden als belangrijk ervaren.

          Vruchtbaarheidssymbool. Indien het louter om vruchtbaarheid zou gaan, dan zou een de voorstelling van een zwangere vrouw voldoende kunnen geweest zijn.

          Seksueel symbool. Deze beeldjes stellen in de eerste plaats vrouwen met sterk seksuele accenten voor, met een dikke buik maar geen zwangere vrouwen. Probleem is echter dat jagers en verzamelaars voor het ontstaan van de landbouw niet wisten dat seks tot zwangerschap kon leiden. Vrouwen werden gewoon zwanger. Dit kan ons eigenaardig lijken maar koppels hadden uiteraard meer dan eens seks voor een vrouw zwanger werd. In het kader van het groepshuwelijk, en waarschijnlijk vaak daar buiten, had men niet zelden seks met meer dan een partner.  Het verband tussen seks en zwanger worden was niet evident. Deze beeldjes hadden een seksuele betekenis. De geprononceerde vormen, het ontbreken van een hoofd wijzen in die richting. Geprononceerde vormen vindt men ook vandaag in seksueel geladen beelden terug. Het zou een mannelijke constante kunnen zijn om dergelijke beelden sterk te waarderen.

          Ze komen meestal voor in Eurazië, veel minder in het Nabije Oosten. De twee aan het begin van deze blog vermelde beeldjes van Tan-Tan en Berekhat Ram zouden kunnen in een zelfde traditie passen. Ze dateren uit de periode van Homo heidelbergensis. De afstand is in tijd uitgedrukt groot maar een verband valt niet uit te sluiten.

          De kans is zeer groot dat afstamming in vrouwelijke lijn liep, matrilineair. De Venusbeeldjes zouden in daarom misschien vrouwelijke voorouders kunnen voorstellen. Zelf denk ik dat de kans klein is dat dit het geval was maar het mag niet uitgesloten worden.

De kans lijkt mij grootst dat deze beeldjes seksuele symbolen voorstelden. Seks is bij de mens een zeer krachtige drijfveer. Als ze dit ook waren dan maakten ze deel uit van een specifieke Euraziatische cultuur en traditie. Overal ter wereld kwamen seksuele symbolen voor zoals het beeldje van Ain Shakri of fallussymbolen.
Marc.Vermeersch@gmail.com

Andere blogs over Esthetisch gevoel en kunst
Kunst Olduvai 1,74 M BP, de bavianenkop
De oorsprong van esthetisch gevoel en kunst.
Schelpen en pluimen, nieuwe kunstobjecten van neanderthalers 
De oudste door de mens bewerkte beeldjes
Het oudste liefdesbeeldje ter wereld.
Een virtueel bezoek aan de grot van Lascaux

Chauvet, grottenkunst in Europa tot 32.410 jaar oud
Der Löwenmensch, het oudst bekende beeldje met een combinatie mens-dier
Het oudste Europees Venusbeeldje uit de Hohle Felsgrot (D)
Schelpen en pluimen, nieuwe kunstobjecten van neanderthalers
De oudste juwelen ter wereld
Nerja, oudste grottenkunst in Europa, meer dan 40.000 jaar oud
Vela Spila (Kroatië), keramiek 17.500 jaar geleden
De Kalahari 70.000 jaar geleden: religie, totem, kunst en een python (a) de neushoorngrot
De Kalahari 70.000 jaar geleden (b) de neushoorngrot de interpretatie
Een ander zeer oud Venusbeeldje is dat van Galgenberg (Oostenrijk). Het is ongeveer 30.000 jaar oud.

De Venus van Galgenberg is ca. 30.000 jaar oud
De Venus van Galgenberg is ca. 30.000 jaar oud

[1] Hohje Fels wordt in het Duits ook als Hohlefels geschreven.

eks

Advertisements

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in Galgenberg, Galgenberg, Hohle Fels, Venusbeeldjes en getagged met , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Een reactie op Het oudste Europees Venusbeeldje komt uit de Hohle Felsgrot (D)

  1. francis heselmans zegt:

    Geachte heer Vermeersch, ik heb voor zover ik weet nog geen afspraak bekomen. We zouden samen beide boeken op errata en druk-zet- en schrijffouten doornemen. Ik heb mijn exemplaren spontaan opgekuist. Waarom hier niet van profiteren.
    Reactie op uw artikels: brengt de jr. archeoloog en historicus in mij terug tot leven. Het zou mij bijzonder veel plezier doen u te mogen ontmoeten . Ik heb zo waanzinnig veel van u te leren en ben thuis wegens werkloos. Ik kan u dus als vrijwilliger helpen bij uw taak.
    Vriendelijke groeten, met de meest achting, Francis Heselmans.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s