Onderzoek bij chimpansees (1) Het begin

Een in Frankrijk bekend auteur, Jean -François Dortier, bracht dit jaar een nieuwe verbeterde versie van zijn boek “L’homme cet étrange animal » (de mens dit vreemde dier) uit. De titel kan niet beter samengevat worden dan door de ondertitel “Aux origines du langage, de la culture et de la pensée » (Aan de oorsprong van taal, cultuur en het denken).  Editions Sciences Humaines, Paris, 2004 (2012), 365 p.

Jane Goodall met chimps in Gombe

Jane Goodall met chimps in Gombe

 

In het eerste deel heeft Dortier een overzicht van het onderzoek naar het gedrag van voornamelijk chimpansees maar ook bonobo’s, andere mensapen, apen maar ook vogels van de afgelopen 90 jaar. Dit thema interesseert veel meer mensen dan enkel onderzoekers. Daarom een samenvatting weer van mijn nota’s.

 Onderzoek van Jane Goodall in Gombe.

(P. 23) De chimpansees verplaatsen zich in groepen van vijf of zes. Sommige verplaatsen zich alleen, er zijn ook groepen die enkel uit mannen bestonden. Deze groepen behoren tot een gemeenschap van 50 chimps. ’s avonds komen ze samen om te slapen in de bomen nadat zij een nest gemaakt hebben. De jongen slapen bij hun moeder tot ze ongeveer vijf jaar oud zijn.

Het duurt lang voor Jane Goodall direct contact heeft met de dieren. Na enkele maanden komt een mannelijke chimp op bezoek in haar kamp. Later zal hij terugkomen met een andere chimpansee..

Jane Goodall zal voor als eerste onderzoeker zien dat een chimps een lange grasspriet gebruikt om termieten te vangen. Chimpansees gebruiken dus werktuigen. In de jaren 1960 was dit een revelatie.

(P. 24)Jane Goodall  zal later andere de individuen van de groep leren kennen. Ze zal andere vaststellingen doen zoals de regelmatige patrouilles van mannetjes aan de grens van een gebied. Ze vallen chimps van andere groepen. Sommigen zouden sterven aan de kwetsuren die ze bij gevechten oplopen. Jonge vrouwtjes die naar een ander gebied gaan worden niet aangevallen mannetjes gingen soms in groep naar een ander gebied om er vrouwtjes te halen.

Jane Goodall zag dat de chimps soms jagen op een jong wild zwijn of een aap van een andere soort, die ze doden en opaten. Het waren dus jagers en vleeseters.

Onderzoek van andere onderzoekers bij primaten

– (P.25)               Onderzoek van Diane Fossey bij gorilla’s in Rwanda.

– (P.25)               Biruté Galdikas onderzocht orang-oetans in Borneo.

– (P.25)               Sarah B. Hrdy onderzocht langoeren (apen) in Azië.  Zij stelde infanticide vast. Als mannetjes de leider van een groep verdrijven en zijn plaats innemen doodden ze  zijn jongen.

Is er een chimpanseecultuur?

(P. 26-27)          Japanse onderzoekers hadden vastgesteld dat makaken leerden zoete aardappelen wassen. Dat was voor 1953 nog nooit vastgesteld. Vaststellingen gebeurden op het Japanse eiland Koshima. Het voordeel van dat wassen was dat er geen zand meer aan de aardappelen kleefde. Hetzelfde vrouwtje, Imo, ontdekte hetzelfde voor zand dat aan groenten kleefde. Een gezel van de groep deed Imo na. Enzovoort na vijf jaar wasten 8-10 leden van de groep makaken hun voedsel. Enkel enkele oudere apen deden hen niet na. Een vrouwelijke makaak vond een spel met keien uit dat ook door andere makaken werd overgenomen.

In 1959 verscheen een artikel van een andere Japanse onderzoeker, Shunzo Kawamura, die voor het eerst stelde dat bij chimpansees een ondercultuur kon bestaan, er was culturele overdracht die van groep tot groep kon verschillen.   

(P.28)  In 1999 publiceerde Nature[1] een aantal artikels van bekende primatologen waaronder Jane Goodall,  over cultuur bij chimpansees. Daaruit bleek dat er inderdaad plaatselijke tradities bestaan. In Ivoorkust gebruiken chimpansees bijvoorbeeld een kleine stok, waar ze aan likken, om mieren te vangen. In Tanzania is de techniek meer geperfectioneerd. De chimpansee neemt er een langere stok die, als hij eenmaal uit de mierennest is getrokken, met de andere hand wordt afgeveegd, zodanig dat alle mieren gevangen zijn. Hij kan er zo 30 ineens opeten, veel meer dan zijn soortgenoten in Ivoorkust. De technische vooruitgang is onmiskenbaar.

(P.29)  Hebben chimpansees  cultuur? Godelier.

Maurice Godelier stelt dat men van materiële cultuur zou moeten spreken, want kennisoverdracht van chimpansees gaat niet gepaard met symbolische vormen die een kenmerk zijn van de menselijke soort. Alle onderzoekers erkennen wel dat er kennisoverdracht is maar een Godelier stelt de vraag of technische eigenschappen gepaard met een mentale voorstelling?


[1]Whiten, A., Goodall, J., McGrew, W.C., Nishida, ,Reynolds, V., Sugiyama, Y., Tutin, C. E. G., Wrangham, R. W.  and Boesch, C., Cultures in Chimpanzees, Nature, 399, p.682-685.

Advertisements

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in Afrika, chimpansee en getagged met , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s