Onderzoek bij chimpansees (2) in gevangenschap

In deze blog meer nota’s over het boek van  Jean -François Dortier, “L’homme cet étrange animal » (de mens dit vreemde dier). De titel kan niet beter samengevat worden dan door de ondertitel “Aux origines du langage, de la culture et de la pensée » (Aan de oorsprong van taal, cultuur en het denken). Editions Sciences Humaines, Paris, 2004 (2012), 365 p. De mensapen die hier aan bod komen hebben allen hun pagina op Wikipedia. Wie meer wil weten zal er veel aanvullende informatie vinden.

Gua – http://en.wikipedia.org/wiki/Gua_(chimpanzee)

Chimpansee Gua en zijn menselijke broer Donald

Chimpansee Gua en zijn menselijke broer Donald

(P.30)  In het midden van de jaren 1930 besluit het Amerikaanse koppel Kellog om hun zoon Donald samen met een pasgeboren chimpansee, Gua, op te voeden. Men laat de chimp in een bed slapen, leert hem eten met mes en vork,  op het potje zitten, zich aankleden, zijn tanden poetsen enzovoort. Hij leert dat allemaal, sneller zelfs dan Donald, zijn menselijke broer. Hij heeft slechts op één punt achterstand, dat van de gesproken taal. Gua maakte zich verstaanbaar om zijn vreugde of zijn woede te uiten, om eten te vragen of zijn speelgoed… Hij slaakt kreten, maakt gebaren, wijst met de vinger, maakt grimassen maar hij kan geen enkel menselijk woord uiten. Donald begint zich meer en meer als een chimpansee te gedragen. Hij uit ook kreten maakt expansieve gebaren om zijn vreugde of woede te tonen. De Kellogs hebben schrik van deze evolutie. De kleine jongen transformeerde in een chimpansee. Het experiment werd gestopt.

Chimpansee Gua als baby en zijn menselijk broertje Donald die hij chimpanseemaneren zou leren.

Chimpansee Gua als baby en zijn menselijk broertje Donald die hij chimpanseemaneren zou leren.

 

Washoe – http://en.wikipedia.org/wiki/Washoe_(chimpanzee)

(P. 31-32)          Men leidde uit de ervaring met Gua af dat chimpansees het vocaal apparaat van mensen niet hadden. Maar betekende dit dat ze geen taalcapaciteiten hadden?

De psycholoog Allen Gardner leidde samen met zijn vrouw Beatrix, een ethologe,  een laboratorium. Zij had bij Niko Steenbergen gestudeerd. JZe begonnen in de jaren 1960 een experiment met de vrouwelijke chimp Washoe. Hij was een jaar tevoren  gevangen in Afrika en  ongeveer een jaar oud toen ze bij de Gardners in een caravan ging wonen. Ze leerde gebaren, tekens. Bijvoorbeeld om drinken te vragen leerde Washoe haar duim uit te steken en hem naar haar mond te brengen. De wijsvinger tegen het oor houden wilde zeggen luisteren. Ze begon spontaan gebarentaal te gebruiken om met mensen te communiceren.

Vrij snel leerde Washoe om twee of drie tekens te combineren en complexere vragen te formuleren, “Geef bonbon”, “.?? Kon openen”. De Gardners stelden ook vast dat een woord dat ze Washoe geleerd hadden door haar in een bijzondere context kon overgedragen worden op een ander object. Zo kon ze het woord ‘glas’, dat ze geleerd had in de context van drinken ook gebruiken om alle vormen van glas aan te duiden, welke hun grote of kleur was. Na twee jaar was de woordenschat van Washoe ongeveer 30 tekens. Een jaar later kon ze werken met ongeveer 100 tekens. Haar taalgebruik werd complexer, bijvoorbeeld “Jij mij verbergen” en “Jij mij hier snel uithalen”. Ze gaf commentaren zoals “Luisteren hond” en over haar pop “Baby van mij”. Als ze een woord niet kende vond ze het uit, bijvoorbeeld ‘Goed vuil’ voor haar potje.

Men moest kunnen bewijzen dat het dier gebaren in verschillende contexten meester was.
Washoe en Roger Fouts

Washoe,_de chimpansee

Washoe,_de chimpansee

(P. 33) Roger Fouts werd aangenomen om verder met Washoe te werken. Ze speelde graag met haar poppen die ze zelfs waste. Ze keek graag in boeken met beelden van dieren. Pogingen om ook andere chimps met gebaren met haar te laten communiceren leverden zo goed als niets op. Fouts veronderstelde dat dit was omdat ze al te oud waren om nog goed gebaren te leren gebruiken.

(P. 34) Washoe kreeg twee kinderen die snel stierven. Ze kon Loulis adopteren, een jonge chimp die wees was. De onderzoekers besloten dat geen van hen het kind gebaren zou leren. Het kon die enkel leren van Washoe. Na enkele maanden had Loulis een reeks tekens geleerd om te zeggen kon, geef, drinken we maar kietelen. Na enkele jaren had hij een vijftigtal tekens geleerd van eigennamen, werkwoorden en namen van objecten en hij gebruikte ze in het kader van interacties met andere chimps. Hij was ook in staat om twee tekens met elkaar te verbinden “Geef Loulis” bijvoorbeeld.

Voor Fouts was er geen twijfel dat het project geslaagd was. Voor het eerst in de geschiedenis was echte communicatie tussen mensen en een andere soort geslaagd. Washoe praat en verstaat wat hij zegt. Voor hem was bewezen dat onze neven de chimpansee is weinig verschillen van mensen ze delen dezelfde emoties, ze spelen ze maken ruzie, ze troosten elkaar en ze onderhouden onderling of met mensen vriendschapsbanden. Ze slagen ook in intellectuele taken die vergelijkbaar zijn met die van menselijke kennis en kunnen onderling met artificiële tekens communiceren. Ze zijn dus onze neven en delen in dat opzicht een deel van de mensheid.

(P. 35 – 36)                       Een andere onderzoeker, H. Terrace, , leverde kritiek op deze experimenten. Als men een chimp iets vroeg met gebaren antwoordde hij in 40% van de gevallen met dezelfde gebaren. Chimpansees waren volgens hem niet in staat om grammatica te beheersen. Het gebruik van woorden gebeurde enkel in een context van interactie met de onderzoeker en niet in een andere context om bijvoorbeeld te zeggen “Die pop is mooi.” of “Het is geen pop.”

Nim Chimpsky – http://en.wikipedia.org/wiki/Nim_Chimpsky
Terrace had zelf gebarentaal geleerd aan een chimpansee, Nim Chimpsy. Zijn besluiten waren volledig negatief. Voor hem praten chimpansees niet. Ze produceren slechts gebaren zonder er de betekenis van te begrijpen.

Sarah – http://en.wikipedia.org/wiki/Sarah_(chimpanzee)
De psycholoog David Premack was in 1974 onderzoek begonnen met Sarah een vrouwelijke chimpansee. Hij ontwierp daarvoor een kunstmatige taal met geometrische symbolen. Sarah leerde in 80% van de gevallen de correcte controle van meerdere tientallen tekens, objectnamen, werkwoorden. Hij was de eerste om te testen als Sarah de betekenis van de woorden perfect controleerde. Hij testte ook haar capaciteit voor grammatica. Ze kon zinnen onderscheiden als ”Mary geeft een appel aan Sarah”
en “Sarah heeft een appel aan Mary”. De interpretatie van deze data bleef echter controversieel. Premack erkende zelf taalcapaciteiten bij de chimpansee maar ook de grote afstand met de menselijke eigenschappen.

Kanzi  – http://en.wikipedia.org/wiki/Kanzi

Nim Chimpsky

Nim Chimpsky

Experimenten met Kanzi, een bonobo, leidden ertoe dat hij zich met meerdere tientallen pictogrammen kon uitdrukken, via een toetsenbord voor pictogrammen. Hij kon ze onderling associëren maar ook abstracte concepten gebruiken zoals werktuig of groente.

Kanzi leerde zelfs enkele gebaren van de Amerikaanse gebarentaal door naar video’s van Koko, een gorilla te kijken.

Experimenten met andere apensoorten

Chantek – http://en.wikipedia.org/wiki/Chantek

in 1977 ondernam Lyne Miles experimenten met een orang-oetan, Chantek. Hij kon 150 tekens leren, namen van objecten, dieren, personen, werkwoorden, adjectieven, kleuren en tekens van plaatsen.

(Wikipedia Eng.) Chantek is verder gevorderd en beheerst intussen meerdere honderden tekens. Hij begrijpt Engels en gebarentaal. Hij maakt en gebruikt ook werktuigen, maakt schilderijen, halssnoeren, muziek.

Koko, de gorilla – http://en.wikipedia.org/wiki/Koko_(gorilla)

Koko (4 juli 1971) is de naam van een vrouwelijke westelijke gorilla die verblijft in Woodside. Psychologe Francine Patterson (‘Penny’) en medewerkers van de Stanford-universiteit leerden haar meer dan 1000 tekens in gebarentaal en ze verstaat om en nabij de 2000 woorden in het Engels. Koko heet voluit eigenlijk Hanabi-Ko.

Koko neemt voor de meeste ‘gesprekken’ die ze met mensen voert zelf het initiatief en maakt daarin zinnen van drie tot zes woorden. Ze heeft een getest IQ van 70 tot 95 op de menselijke schaal. (Wikipedia NL) Niet te onderschatten!

Advertisements

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in chimpansee, taalcapaciteiten en getagged met , , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s