Göbekli Tepe, de oudste tempels ter wereld (1)

Göbekli Tepe, tekening van hoe de opgegraven tempels er uitzagen

Göbekli Tepe, tekening van hoe de opgegraven tempels er uitzagen

Göbekli Tepe Site 4 overzicht van dier opgegraven tempels

Göbekli Tepe Site 4 overzicht van dier opgegraven tempels

Minder dan 20 jaar geleden stootte een Turkse boer op een steen die oud en door de mens bewerkt leek. Hij deed een van de belangrijkste vondsten die ooit gedaan werden: het tempelcomplex van Göbekli Tepe in Zuidoost-Anatolië. Göbekli Tepe (Göbekli  is Turks voor buik, tepe = heuvel of berg) is gelegen in Zuidoost- Anatolië in de streek van Urfa (of Sanliurfa). Jagers en verzamelaars begonnen de bouw van dit verbazingwekkende heiligdom ongeveer 11.600 jaar geleden, 9600 VOT.[1] In de loop van de bijna tweeduizend jaar dat het heiligdom gebruikt werd zouden deze jagers en verzamelaars stap voor stap gaan leven als landbouwers en veetelers. De 20 tempels die men er vond liggen op een hoogte van 780 meter. Ze waren van vele kilometers ver zichtbaar in de omgeving. Het tempelcomplex werd uitgebouwd worden tot het een oppervlakte van negen hectaren zou bestrijken en de verschillend archeologische lagen tot 15 meter dik waren. In 2010 was iets meer dan 5% van de site onderzocht. Waar men gegraven had bleven de oudste, dus de diepste, lagen nog onaangeroerd. Göbekli Tepe zou dus ook in de toekomst nog voor meer dan één verrassing kunnen zorgen.

Prof. Klaus Schmidt leidde de opgravingen in Göbekli Tepe

Prof. Klaus Schmidt leidde de opgravingen in Göbekli Tepe. Hij overleed, veel te jong, in juli 2014.

De gebouwen, een monumentale architectuur De 20 tempels met ruimtes meten 10 m tot 30 m in doorsnede en hebben verzonken vloeren. De mensen van Göbekli Tepe hebben naar schatting 200 massieve T-vormige pilaren uit kalksteen gehakt. Veel pilaren waren ongeveer 2,4 meter hoog en wogen zeven ton. De hoogste opgerichte pilaar was 5 meter hoog. Er werd in de nabij gelegen steengroeve een half uitgehakte pilaar achtergelaten die 6,9 meter hoog was en 3 meter breed. Ze zou afgewerkt 50 ton gewogen hebben. De oudste tempels (laag III) waren ovaal of cirkelvormig maar geen perfecte ellipsen of cirkels. Werken met b.v. een middelpunt voor een cirkel of twee brandpunten voor een ellips, en meten met koord was de bouwers onbekend. De muren waren gestapeld met onbewerkte gestapelde stenen. De oudste tempels hadden een diameter tussen 10 m en 30 meter, zeer grote afmetingen, die pas lange tijd na de bloeiperiode van Göbekli Tepe zouden geëvenaard worden. Jongere tempels (laag II) waren kleiner. Men gebruikt nog T-pilaren maar ze waren ook veel kleiner. De tempels Ze waren vaak per twee opgezet in putten in de heuvel. Op de pilaren waren de vormen van wilde dieren uitgehakt die een slang, een vos, een everzwijn, een leeuw, een rund, een gazelle, een hagedis, een schorpioen, mieren en vogels waaronder kraanvogels voorstelden. Men had ook abstracte tekens uitgehakt, waarschijnlijk symbolen. Gelijkaardige pictogrammen zijn teruggevonden in Jerf el Ahmar. Abstracte tekens kwamen al langer voor b.v. in de laat-paleolithische grotten van Zuid-Frankrijk en Spanje.[2] Sommige pilaren leken op massieve menselijke torso’s. Werden hier voorouders afgebeeld? Iedere cirkel of ovaal had twee centrale hoge T-pilaren. Er was geen afval van bewoners, het heiligdom diende blijkbaar voor gemeenschapsceremonies. Het werd aan het einde van zijn bestaan onder een laag bewoningsgrond van 3 m tot 5 m dik bedolven. Over het waarom heeft men het raden. Meerdere verklaringen zijn mogelijk. Het gebied kan ingenomen zijn door andere groepen die hun eigen voorouders hadden. Misschien bracht de overgang van jagen en verzamelen naar landbouw en veeteelt en de daarbij horende onvermijdelijke misoogsten  mee dat – door de grotere afhankelijkheid van het weer – nieuwe voorouders als beter werkend tegen onheil beschouwd werden. Hoe werden ze gebouwd? Een vergelijking In 1979 werd in Bretagne, als experiment, een (betonnen) menhir, die 32 ton woog, opgericht. 170 mensen duwden de menhir en 30 trokken hem voort. Op een morgen verplaatste men het blok 40 meter. Volgens een onderzoeker, Jousseaume[3], zou een gemeenschap van 2000 tot 3000 personen nodig geweest zijn om dit te ondersteunen. Geen enkel neolithisch Bretoens dorp had in de tijd dat menhirs werden opgetrokken een dergelijke bevolking. In Göbekli lag de steengroeve op 250 meter, de af te leggen weg was een oneffen terrein maar had op een week kunnen afgelegd worden.

Dr. Marc Vermeersch
Deze is verder uitgewerkt in:
Marc Vermeersch, De geschiedenis van de mens. Deel II, Landbouw en veeteelt. Boek 3, Het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië (oktober 2014).


[1] 9600 VOT is de oudste van van gecalibreerde dateringen. De onderste lagen van het tempelcomplex werden nog niet opgegraven én er is slechts een zeer klein deel van Göbekli Tepe opgegraven. Het oudste deel van de site kan een stuk ouder zijn.
[2] Marc Vermeersch, 2008 b, p.201.
[3] Bodet citeert: Jousseaume R., Dolmens for the Dead, London, Cornell University Press, 1993, p.102-103.

In de reeks: Göbekli Tepe, de oudste tempels ter wereld
Göbekli Tepe, de oudste tempels ter wereld (3) De auteur geeft een lezing over de tempels van Göbekli Tepe en het nog veel oudere heiligdom van de Rhinocerosgrot in Botswana,  70.000 jaar oud. Daar werd een ander totemdier, de python vereerd, de pythoncultus. De python was in sub-Saharaans Afrika een op vele plaatsen vereerd totemdier. Mail naar: Marc.Vermeersch@gmail.com
Andere blogs over esthetisch gevoel en kunst Kunst Olduvai 1,74 M BP, de bavianenkop De oorsprong van esthetisch gevoel en kunst. Schelpen en pluimen, nieuwe kunstobjecten van neanderthalers  De oudste door de mens bewerkte beeldjes Het oudste liefdesbeeldje ter wereld. Een virtueel bezoek aan de grot van Lascaux Chauvet, grottenkunst in Europa tot 32.410 jaar oud Der Löwenmensch, het oudst bekende beeldje met een combinatie mens-dier Het oudste Europees Venusbeeldje uit de Hohle Felsgrot (D) Schelpen en pluimen, nieuwe kunstobjecten van neanderthalers De oudste juwelen ter wereld Nerja, oudste grottenkunst in Europa, meer dan 40.000 jaar oud Vela Spila (Kroatië), keramiek 17.500 jaar geleden Kunst. De denker en de zittende vrouw. De Kalahari 70.000 jaar geleden: religie, totem, kunst en een python (a) de neushoorngrot De Kalahari 70.000 jaar geleden (b) de neushoorngrot de interpretatie
Advertisements

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in Göbekli Tepe, godsdienst, heilige plaats / tempel, oudste tempels, religie, Totemism en getagged met , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s