De oorsprong van esthetisch gevoel en kunst

Esthetisch gevoel en kunst in evolutionair perspectief

de makapansgat kiezel, door een australopitheek mooi gevonden en naar een grot meegenomen

de makapansgat kiezel, door een australopitheek mooi gevonden en naar een grot meegenomen

Mensen hebben (aanleg voor) esthetisch gevoel, de eigenschap het schone te zien, te ervaren. Het is via de zintuigen dat gevoelens en ideeën die het schone oproepen door de hersenen van de mens herkend worden. Deze aanleg komt waarschijnlijk voort uit drie punten die een sterk verband hebben met de reproductie van de mens. Deze aanleg zou hebben kunnen bestaan bij een voorloper van de mens. In Makapansgat (Zuid-Afrika) werd een kiezel gevonden die een gelijkenis heeft met een gezicht. De australopitheek die dit kiezeltje vond moet deze gelijkenis mooi gevonden hebben, zo mooi dat hij de kiezel meenam  naar en grot, tussen 2,5 en 3 miljoen jaar geleden. Australopitheken hadden esthetisch gevoel.
Eerste punt. Het zicht is voor wat betreft het esthetisch gevoel waarschijnlijk het belangrijkste zintuig. Mensen zien graag andere mensen. Jagers en verzamelaars konden niet leven zonder hun clan. Binnen een groep rondtrekkende jagers en verzamelaarsters werd intens samengewerkt. De Afrikaanse San, beter bekend met hun oude naam Bosjesmannen, legden b.v. vaak en lang bezoeken af bij naburige groepen. Er is de aantrekking voor de andere (of dezelfde) sekse. Mensen zijn gepassioneerd door andere mensen, door hun ogen, hun stem, hun manier van bewegen, hun spel, hun aanrakingen enzovoort.

Tweede punt. Net als chimpansees en bonobo’s hebben mensen ook een grote, spontane interesse voor dieren.  Wij houden van dieren, observeren ze, leren hun gedragingen kennen en delen onze interesse en liefde voor dieren. Die interesse was bij veel jagers en verzamelaars nauw verbonden met het feit dat dieren het meest gewaardeerde voedsel waren. Zij hadden een grote anatomische kennis van dieren en kenden de biologische gelijkenis tussen mens en (zoog)dier. Ook in het gedrag van mens en dier waren veel gelijkenissen: zorg voor jongen, agressie, vluchten, jachttactieken enzovoort. Het zien van dieren die als voedsel konden dienen moest bij de mens een ‘goed gevoel’ oproepen en dat is wezenlijk niets anders dan het schone, esthetisch gevoel.

Een derde punt was plantaardig voedsel. Eetbaar voedsel, bladeren, fruit, noten enzovoort vinden is het herkennen van geuren, kleuren, texturen, patronen, vormen, geluiden enzovoort. De mens ziet graag kleuren en vormen in landschappen, herkent aan de lucht welk weer het wordt enzovoort. De reproductie van de mens ligt ook hier de basis van een eigenschap, esthetisch gevoel hebben.
Het enthousiasme van de mens voor mensen, dieren en planten en daarvan afgeleid vormen, kleuren, bewegingen, tekeningen, toneel, zang enzovoort is in oorsprong nauw verbonden met de reproductie van de mens. Iets mooi vinden is verbonden met leven, met reproductie, met andere mensen en voedsel: een boom met rijp fruit, eetbare bladeren, een verzwakt dier, een potentiële partner herkennen en het enthousiasme dat dit teweeg brengt. Op deze basis kon de mens een oneindig aantal combinaties en afgeleiden mooi vinden.
Dit esthetisch gevoel is een onderdeel van de creatieve intelligentie die de mens heeft. Het is duidelijk dat reuk, gevoel, gehoor en smaak als zintuigen ook sterk betrokken zijn bij het vinden van voedsel en misschien ook partners. Het gehoor laat ons toe geluiden zoals gezang en muziek te waarderen. Wat we met deze zintuigen mooi of aangenaam vinden is sterk beïnvloed door de cultuur die we meegekregen hebben. Samengevat: eigenschappen die bij de mens ontwikkeld werden en essentieel waren in de (re)productie van mensen en voedsel waren de basis voor een sterk ontwikkeld esthetisch gevoel.

Kunst
Kunst is alles wat door de mens is gemaakt en zijn esthetisch gevoel aanspreekt, wat door een mens mooi gevonden wordt. Men kan een landschap mooi vinden maar dit is in deze definitie geen kunst want onderdeel van de natuur. Wat niet door mensen is gemaakt kan het esthetisch gevoel aanspreken. Gelijk welke realisatie door een mens of mensen kan kunst zijn voor iemand: een werktuig, een gebouw, muziek, parfum, een auto, een gedicht, een lied, een geluid, een theaterstuk, een asbak, een abstracte tekening of een schilderij met een zigeunerin.

Dr. Marc Vermeersch
marc.vermeersch@gmail.com
Bron: Marc Vermeersch. De geschiedenis van de mens.
Deel I. Jagers en verzamelaars.
– Boek 1, van Pan tot Homo sapiens. (405 pagina’s)

Meer over kunst in zeer lang vervlogen tijden lezen?
Kunst. Chauvet, de oudst bekende grottenkunst in Europa
Het oudste liefdesbeeldje ter wereld.
Een virtueel bezoek aan de grot van Lascaux

Het oudste Europees Venusbeeldje uit de Hohle Felsgrot (D)
Schelpen en pluimen, nieuwe kunstobjecten van neanderthalers
De oudste juwelen ter wereld
Nerja, oudste grottenkunst in Europa, meer dan 40.000 jaar oud
Vela Spila (Kroatië), keramiek 17.500 jaar geleden

Advertenties

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in algemeen, esthetisch gevoel, kunst en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s