7500 VOT, de oorsprong van het spijkerschrift

Kleitekens kegel bol enz.

Kleitekens kegel bol enz.

De oorsprong van het oudste schrift ligt in de periode tussen 7500 en 6000 VOT. Toen werden regelmatig kleitekens gebakken in de zone waar landbouw en veeteelt ontstonden. Boeren begonnen toen hun voorraden bij te houden. Er werden een twaalftal verschillende vormen gemaakt: kegels, bollen, schijven, cilinders, tetrahedrons[1], in eiervorm enz. Elk kleiteken had een betekenis. Een kegel bijvoorbeeld als een symbool voor een kleine maat graan, een bolletje voor een grote maat graan. Eén cilinder betekende één dier, twee cilinders twee dieren. Ze waren met andere woorden onderdeel van het oudst bekende boekhoudingsysteem. Deze tekens werden gebruikt tussen Palestina en Iran.

Kleibal/envenloppe en inhoud, kleitekens

Kleibal/envenloppe en inhoud, kleitekens

4000 jaar later, toen de eerste steden verschenen, zouden deze kleitekens vrij snel veranderen in een complexe boekhouding met een repertorium van 300 vormen. Sommige kregen daarbij inkepingen of punten om een veelvoud aan goederen, wol, metaal, voedsel waaronder brood, honig, bereide eenden, maar ook textiel, matten en potten enz. bij te houden. Vanaf 3500 VOT begon men cilinders in enveloppes van klei, dit waren holle ballen klei, te plaatsen. Om de inhoud te ‘lezen’ moest men de kleibal open breken. Soms werd de inhoud (de kleitekens) van de enveloppes op hun buitenkant gedrukt. Dit liet toe de inhoud te lezen zonder de enveloppes (de holle kleiballen) te openen, wat uiteraard efficiënter was. Onder andere in Susa werd een dergelijke enveloppe gevonden. Men had de zeven kleitekens aan de buitenkant van de holle kleibal/enveloppe in de natte klei gedrukt en ze dan in de enveloppes opgesloten.

Kleibal/envenloppe en inhoud, kleitekens

Kleibal/envenloppe en inhoud, kleitekens

Een volgende ontwikkeling, tussen 3000 en 3200 VOT, was dat men de kleitekens zelf achterwege liet en een numeriek systeem ontwierp. Voorraden werden nu op kleitabletten gegraveerd. De eerste cijfers ontstonden. Het teken voor een grote maat graan, de kegel werd gebruikt om’10’ weer te geven en het teken voor een kleine maat graan, de bol werd gebruikt om ‘1’ weer te geven. 33 kruiken olie werden tot dan toe door 33 tekens weergegeven. Met de nieuwe methode volstonden zeven tekens. 3 maal een kegel, drie maal een bol en het teken voor een kruik olie. De oude in klei gedrukte tekens voor graanmaten hadden een nieuwe betekenis gekregen.

Overzicht van kleiteken naar spijkerschrift

Overzicht van kleiteken naar spijkerschrift

Op een tablet uit Godin Tepe in Iran, rond 3100 VOT, waren 44 tekens weergegeven. De kegel werd nu geschreven als een driehoek en de bol als een cirkel. Deze ontwikkeling vond plaats in de steden van Mesopotamië en het westen van Iran, waar een administratie bestond voor het bijhouden van de voorraden. De schrijvers van deze periode gebruikten nu een griffel om de tekens in de klei te schrijven. Er werden geen nieuwe tekens gebruikt om abstracte getallen weer te geven. Vier uitvindingen, kleitekens, enveloppes, tekeningen en tabletten over een periode van 4000 jaar leidden van driedimensionale kleitekens naar geschreven tekens.

Door de creatie van tekens voor getallen, tekens voor goederen konden beide in een verschillende richting evolueren.

Rond 3000 VOT begonnen de namen van mensen die goederen kregen of gaven in voorraadlijsten opgetekend te worden. Namen van mensen zijn vaak niet weer te geven als in tekeningen/hiërogliefen (wel: Luypaert, Coucke, niet Sartorius, Beethoven). Dat hield in dat men tekens moest bedenken die klanken weergaven, zoals die uitgesproken werd in het Sumerisch. Een tekening van een man werd uitgesproken als ‘loe’ en de uitspraak van mond was ‘ka’, weergegeven door de tekening van een mond. De naam ‘Loeka’ kon men schrijven met de tekens voor man en mond. Het schrift had vanaf toen een verband met spraak.

Rond 2800 diende het schrift nog uitsluitend de boekhouding. Teksten waren lijsten van goederen die gekregen of verdeeld waren door de stadsadministratie, schenkingen van land maar ook lijsten van tekens die dienden als hulpmiddel voor de schrijvers.

Rond 2700-2600 VOT begonnen schrijvers in de stad Ur te graveren op objecten gemaakt van goud, zilver of lapus lazuli die als grafgiften zouden dienen. De inscriptie was een persoonlijke naam ‘Meskalamdoeg’ en een titel ‘Poeabi koningin’. Voor de eerste keer hadden schrijvers een functie neergeschreven voor een funeraire rite en niet voor een boekhouding. De naam op deze grafgiften hield in dat men de geschreven naam gelijkstelde met de gesproken naam. Schrijven diende nu ook als waarborg voor het verder leven van de doden in het hiernamaals.

Tussen 2600 en 2500 VOT werden op beelden van een biddende persoon de naam van een dode geschreven, gevolgd door een pleidooi voor een lang leven in het hiernamaals. Deze gebeden gericht aan goden gebruikten zinnen met een onderwerp, werkwoorden en bepaling van gesteldheid. Het schrift was vanaf dan gebaseerd op de spraak door het aannemen van de syntaxis van gesproken taal. Zo werd de basis voor literatuur gelegd. Rond 2400 VOT was de Sumerische heerser van de stad Lugash, Eanatum, in staat om zijn overwinningen in een lange tekst te laten neerschrijven. Rond 2000 VOT werd schrift gebruikt voor historische, religieuze, wettelijke, onderwijs- en literaire teksten. Het epos van Gilgamesj is het oudste, ons bekende,

Bron: Denise Besserandt-Schmandt, Signs of Life, Odyssey, January-February 2002. Deze professor van Franse afkomst ontdekte de verste oorsprong van het Mesopotamische spijkerschrift omdat de basis van ons alfabet.
Dr. Marc Vermeersch – Marc Vermeersch@gmail.com

Deze tekst dient als voorbereiding voor het boek:
Marc Vermeersch, De geschiedenis van de mens. Deel II, Landbouwers en veetelers. Boek 3, Het ontstaan en de verspreiding van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië. Verwachte datum= begin 2014.


[1] Een tetrahedron is een viervlak of tetraëder, een ruimtelijke figuur met vier driehoekige vlakken, vier hoekpunten en zes ribben. (Wikipedia NL)

Advertisements

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in kleitekens, schrift en getagged met , , , , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s