Bön, de oorspronkelijke religie van Tibet (1) een vooroudercultus

undefined

Tonpa Shenrab Miwoche, prins van Zhang-zhung in West-Tibet.

Bön, ook gespeld als bon, wordt soms bönpo genoemd. Het is de oorspronkelijke Tibetaanse religie, een vooroudercultus.[1] Dat is niet verwonderlijk. De vooroudercultus is de eerste, de oorspronkelijke religie van de mensheid. Het is tot vandaag de voornaamste religie in China en Oost-Azië. Het kende aanbidding van de overleden voorouders, had mystieke rituelen, en offers voor voorouders, goden en geesten.[2] Bön was de belangrijkste religie in Tibet tot de 7de eeuw. Men had toen reeds verschillende heilige geschriften.

Volgens de eigen overlevering begon de Bön religie 18.000 jaar geleden. Bön werd uit de Zhang Zhung Cultuur, één van de eerste Tibetaanse culturen, in het noorden van Tibet, de het gebied Amdo, naar de rest van Tibet verspreid.[3]

zielsverhuizingen

Eén van de kenmerken van de vooroudercultus wereldwijd was het geloof in zielsverhuizingen. Als iemand stierf verhuisde zijn ziel naar een pasgeboren kind. Dat geloof bestaat tot vandaag in Tibet en werd overgenomen door het Tibetaans boeddhisme. Als de vorige Dalai Lama overleed moest zijn ziel ingang vinden in een pasgeboren kind. Tibetaanse monniken waren ervan overtuigd dat ze wisten welk kind dit was. De huidige Dalai Lama werd zo gevonden. Een andere religieuze leidern, de pänchen lama, werd  oms verkozen door monniken soms gedacht als een reïncarnatie van de vorige.

luchtbegrafenissen

Een praktijk van de vooroudercultus die honderdduizenden jaren oud is en een wereldwijde praktijk, was de ontvlezing van lijken. De Tibetanen legden of bonden een lijk op een helling en lieten gieren het vlees van het lijk pikken tot enkel de botten van het skelet overblijven. Gieren worden als heilige vogels beschouwd. Dat was ook een gebruik in de Chinese provincies Qinghai, Sichuan en Binnen Mongolië, maar ook in Mongolië, Bhutan en andere delen vanf India zoals Sikkim en Zanskar in Noord-India dat een tijd deel uitmaakte van Tibet. Dit zijn allemaal gebieden met Tibetaanse cultuur maar ook invloed van de Tibetaanse cultuur en in Mongolië. Deze luchtbegrafenissen (Sky burials in het Engels) worden tot vandaag uitgevoerd.[4] Het gebruik werd overgenomen door de Tibetaanse boeddhisten.

Het laten ontvlezen van lijken door gieren komt ook voor bij de Zoroastranen in Iran en India. Het gebeurde daar vaak in een ‘toren van stilte’. Er is geen bewezen verband voor het voorkomen van dit gebruik in Iran en Tibet maar gieren zijn uiteraard bijzonder geschikt omdat ze leven van aas. “Volgens de meeste verslagen krijgen gieren het hele lichaam. Wanneer alleen de botten overblijven, worden deze gebroken met hamers, gemalen met tsampa (gerstebloem met thee en yakboter, of melk), gegeven aan de kraaien en haviken die hebben gewacht op het vertrek van de gieren.

In één verslag sneed de leidende rogyapa (michaambrekers) de ledematen af en hakte het lichaam in stukken, waarbij hij elk deel aan zijn assistenten overhandigde, die stenen gebruikten om het vlees en de botten samen te stampen tot pulp, dat ze vermengden met tsampa voordat de gieren werden opgeroepen om te eten. In sommige gevallen zal een Todken (meester van de luchtbegrafenis) gebruik maken van slagersgereedschap om het lichaam te versnijden.

Soms werden de inwendige organen verwijderd en apart verwerkt, maar ook die werden door de vogels opgegeten. Het haar wordt van het hoofd verwijderd en kan gewoon weggegooid worden. Bij Drigung wordt tenminste wat haar in een kamer van het klooster bewaard.”[5]

De verering van voorouders is belangrijk. De bön-gelovigen zijn ervan overtuigd dat ‘alles een ziel’ heeft. Er zijn goede en slechte geesten. Geesten zijn zielen voor wie men een bepaalde functie heeft bedacht. Geesten hadden controle op gezondheid, dood, geluk en ongeluk. Men geloofde dat bergen, rivieren, meren, de zon, de maan, sterren, de wind, de regen, de donder, bliksems, vogels en andere dieren en plaatsen een ziel hadden.

Men gelooft dat de bon-sjamanen zorgen voor zieken, vruchtbaarheid en goed weer.

De moderne bön wordt ook Yungdrung genoemd.Het symboolvan Yungdrungis de swastika.

Na de aankomst van het Boeddhisme was er een vrij grote versmelting van beide religies. Ze namen van elkaar geloofspunten en religieuze praktijken over. Het Tibetaans boeddhisme nam van bön gebedsvlaggen, gebedswielen, luchtbegrafenissen[6], festivals en duivelsdansen, vallen voor geesten en het wrijven over heilige stenen, over.

Dr. Marc Vermeersch – marc.vermeersch@gmail.com

Deze blog over de oudste religie van Tibet is een deel van de voorbereiding van het boek:
Marc Vermeersch, geschiedenis van de mens, Boek 4,
Het ontstaan van landbouw in China en de verspreiding in Oost-Azië, Zuidoost-Azië, Melanesië, Polynesië en Madagaskar.  

[1] Wie wil lezen over het ontstaan en de kenmerken van de vooroudercultus: Marc Vermeersch, De geschiedenis van de mens. Deel I, Jagers en verzamelaars. Boek 2, de maatschappij van jagers en verzamelaars, 472 pagina’s.
p. 379-430.

[2] Voor een uitgebreide uitleg over het ontstaan van religie, zie …

[3] Bon Religion, http://factsanddetails.com/china/cat6/sub34/item216.html

[4] Chinese toeristen die Tibet bezoeken gaan er graag naar kijken wat door sommige Tibetanen veroordeeld wordt terwijl andere er aan verdienen.

[5] Sly Burial https://en.wikipedia.org/wiki/Sky_burial#cite_note-23

[6] Tibetan Religion, Facts and Details http://factsanddetails.com/china/cat6/sub34/item216.html

Over marc vermeersch

Sedert 2002 werk ik aan een "geschiedenis van de mens". In 2008 verschenen twee boeken over jagers en verzamelaars. in 2012 verscheen het boek van mijn doctoraat. Boek 3 over het ontstaan van landbouw en veeteelt in Zuidwest-Azië verscheen in oktober 2014. De volgende jaren werk ik aan Boek 4 over landbouw en veeteelt in China, Amerika en Nieuw-Guinea.
Dit bericht werd geplaatst in bön, Tibetaanse religie, religie, Tibet. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s